PL / EN

Geneza projektu

Obraz2

 

Inicjatorem projektu oraz Instytucją Realizującą projekt jest Gmina Szczucin z siedzibą w Szczucinie woj. małopolskie, wraz z  Partnerami Projektu – 69 gmin z województwa małopolskiego.

W 1959 r., został uruchomiony w Szczucinie zakład wyrobów azbestowo-cementowych (ZWAC). Zakład ten był jedynym w kraju producentem rur ciśnieniowych o dużej średnicy, do produkcji których stosowano krokidolit.

Ogółem w latach 1959-1993 w zakładzie w Szczucinie zużyto 350 tys. ton azbestu, w tym 65 tys. ton krokidolitu. Zakładając, że emisja wynosiła 50 g azbestu na 1 tonę zużytego surowca, daje to 17,5 tony ogółem, a 3,2 tony azbestu niebieskiego emitowanego do środowiska. Fakty te tłumaczą ogromne nagromadzenie na terenie gminy odpadów produkcyjnych, zawierających szczególnie niebezpieczny dla zdrowia azbest niebieski. Ilość ta, ze względu na praktyczną niezniszczalność wprowadzanego do środowiska azbestu, stanowi nadal zagrożenie dla zdrowia.

Wkrótce po uruchomieniu zakładu odpady produkcyjne zostały udostępnione ludności, co było zgodne z obowiązującymi wówczas przepisami prawnymi dotyczącymi odpadów azbestowo-cementowych. Odpady te wykorzystywane były przez mieszkańców gminy do utwardzania lokalnych dróg, podwórek, boisk szkolnych, sportowych, jak również jako dodatek do materiałów budowlanych w gospodarstwach indywidualnych.

Oszacowano, że na drogach w gminie znajdowało się około 330 tys. m3 odpadów azbestowych i pozostałych tworzyw zanieczyszczonych tymi odpadami. Objętość odpadów azbestowych i ziemi zanieczyszczonej tymi odpadami w posesjach i na drogach dojazdowych wynosiła około 250 tys. m3. Łączna szacowana objętość odpadów azbestowych oraz mas ziemnych zanieczyszczonych azbestem na terenie gminy Szczucin wynosiły: 0,8 – 1,0 mln m3.

Mieszkańcy gminy Szczucin od momentu uruchomienia zakładu wyrobów azbestowo-cementowych, podlegają zawodowej, parazawodowej i środowiskowej ekspozycji na pył azbestu chryzotylowego i krokidolitu. Liczba osób eksponowanych zawodowo od momentu uruchomienia zakładu do połowy lat dziewięćdziesiątych wynosiła w przybliżeniu 2600 osób, w tym około 300 osób zmarło. Przez ekspozycję parazawodową (domową) rozumie się kontakt z azbestem wyni­kający ze wspólnego zamieszkiwania z osobą zatrudnioną przy produkcji wyrobów azbestowych. Pył azbestu przenoszony był do domu na włosach, ciele i odzieży roboczej. Rozproszenie odpadów azbestowo-cementowych na terenie całej gminy spowodowało, że środowiskowej ekspozycji poddani są w mniejszym lub większym stopniu wszyscy jej mieszkańcy. Efekt zdrowotny ujawnia i ujawniać się będzie wśród mieszkańców gminy jeszcze przez kilkadziesiąt lat.

W latach 1987-2006 wśród mieszkańców Szczucina odnotowano 73 przypadki międzybłoniaka opłucnej.

Temat unieszkodliwienia odpadu azbestowego w Gminie SZCZUCIN pojawił się z końcem lat 90-tych na bazie programu pn.”Opracowanie programu realizacji w zakresie profilaktyki zdrowia mieszkańców miasta igminy SZCZUCIN z uwzględnieniem wielkości ryzyka zdrowotnego wynikającego z zanieczyszczenia środowiska azbestem”. Program ten był finansowany przez Komitet Badan Naukowych. Wyniki były zatrważające – ponad 50 krotne przekroczenie norm zawartości włókien azbestu w atmosferze. Mając na uwadze podjęcie działań zmierzających do poprawy stanu środowiska naturalnego, Gmina SZCZUCIN wraz z Województwem Małopolskim opracowała w latach 2000-2001 „Wojewódzki program unieszkodliwiania azbestu na przykładzie gminy SZCZUCIN”. Świadomość zagrożenia oraz dbałość o przyszłe pokolenia sprawiły, że okres 2001-2010 przyniósł znaczącą poprawę wskaźników. Przyczyniła się do tego realizacja przez Gminę wielu projektów unieszkodliwiających ten niebezpieczny odpad. Skorzystano m.in. ze środków: Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, województwa małopolskiego, Unii Europejskiej, Fundacji EkoFundusz a także Banku Światowego. Łącznie wydatkowano na ten cel kwotę ponad 60 mln zł pochodzącą ze środków zewnętrznych.

Pozwoliło to na zdobycie wyjątkowego doświadczenia na poziomie pracowników zajmujących się tematyką ochrony środowiska. Gmina Szczucin uzyskała pozycję pioniera wdrażania rozwiązań unieszkodliwiających azbest w Regionie (I miejsce w kraju w 2006 r. w konkursie organizowanym przez Ministerstwo Gospodarki). Tak bogata wiedza i doświadczenie dały podstawę do zbudowania obecnego partnerstwa w Projekcie.

Źródło: prof. dr hab. med. Neonila Szeszenia-Dąbrowska, Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, „Właściwości azbestu. Rodzaje i charakterystyka materiałów zawierających azbest. zużycie azbestu i zanieczyszczenie środowiska”





www.swiss-contribution.admin.ch/poland                               www.programszwajcarski.gov.pl                                      www.szczucin.pl